Δ΄ Ὠδή Ἀκαθίστου Ὓμνου - Ὁ Εἱρμός και τα Τροπάρια «Ὁ καθήμενος ἐν δόξῃ, ἐπὶ θρόνου θεότητος... »

Ὁ Εἱρμὸς

«Ὁ καθήμενος ἐν δόξῃ, 

ἐπὶ θρόνου θεότητος, ἐν νεφέλῃ κούφῃ, 

ἦλθεν Ἰησοῦς ὁ ὑπέρθεος, 

τῇ ἀκηράτῳ παλάμῃ καὶ διέσωσε, 

τοὺς κραυγάζοντας· 

Δόξα, Χριστέ, τῇ δυνάμει σου».

Αὐτός πού κάθεται στήν Τριαδικὴ 

δόξα τῆς θεότητος, ἦλθε μέσα σὲ ἐλαφριά νεφέλη, 

ὁ Ἰησοῦς ὁ ὑπέρθεος, 

ὁ ὁποῖος μὲ τή δύναμη τῆς ἀκήρατης παλάμης του 

ἔσωσε ἀπὸ τὴν ἁμαρτία αὐτούς πού κραυγάζουν 

δόξα, Χριστέ, στήν θεία σου δύναμη.

Τροπάρια

«Ἐν φωναῖς ᾀσμάτων πίστει, 

σοὶ βοῶμεν Πανύμνητε· 

Χαῖρε πῖον ὄρος, 

καὶ τετυρωμένον ἐν Πνεύματι· 

χαῖρε λυχνία καὶ στάμνε, 

Μάννα φέρουσα, 

τὸ γλυκαῖνον τὰ τῶν εὐσεβῶν αἰσθητήρια».

Μὲ ἄσματα δυνατά πού βγαίνουν 
ἀπὸ τὴν πιστή καρδιά μας, 
σοῦ φωνάζουμε Πανύμνητε· 
χαῖρε σύ πού εἶσαι ὄρος εὔφορο, 
τὸ ὁποῖον τυρώθηκε στή χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος· 
χαῖρε σύ, ποὺ εἶσαι ἡ ἑπτάφωτη λυχνία 
καὶ ἡ στάμνα πού φέρει μέσα της 
τὸ Μάννα τῆς ζωῆς, που γλυκαίνει τὰ πνευματικὰ 
αἰσθητήρια τῶν εὐσεβῶν, ποὺ πιστεύουν στή δόξα σου.

*
«Ἱλαστήριον τοῦ κόσμου, 

χαῖρε, ἄχραντε Δέσποινα· 

χαῖρε κλῖμαξ γῆθεν, 

πάντας ἀνυψώσασα χάριτι· 

χαῖρε ἡ γέφυρα ὄντως ἡ μετάγουσα, 

ἐκ θανάτου πάντας πρὸς ζωὴν τοὺς ὑμνοῦντάς σε».

Χαῖρε, ἄχραντε Δέσποινα, 
ποὺ εἶσαι τὸ ἱλαστήριο τοῦ κόσμου·
 χαῖρε κλίμακα πού μὲ τή χάρη σου ἀνύψωσες 
ὅλους ἀπὸ τή γῆ στόν οὐρανό· 
χαῖρε ἡ γέφυρα πού πραγματικὰ 
μετάγεις ἀπὸ τὸ θάνατο στή ζωὴ ὅλους 
πού μὲ κατάνυξη καὶ εὐλάβεια σὲ ἀνυμνοῦν.

*
«Οὐρανῶν ὑψηλότερα, 

χαῖρε γῆς τὸ θεμέλιον, 

ἐν τῇ σῇ νηδύϊ, Ἄχραντε, 

ἀκόπως βαστάσασα· 

χαῖρε κογχύλη, πορφύραν θείαν βάψασα,

ἐξ αἱμάτων σου τῷ βασιλεῖ τῶν δυνάμεων».

Σύ πού εἶσαι ὑψηλότερη ἀπὸ τοὺς οὐρανούς, 
χαῖρε Ἄχραντε, ποὺ στή γαστέρα σου βάσταξες 
χωρὶς κόπον αὐτόν πού εἶναι τὸ θεμέλιο τοῦ κόσμου. 
Χαῖρε, κογχύλη πού μὲ τὸ αἷμα σου 
ἔβαψες τή θεία πορφύρᾳ, 
ποὺ φόρεσε ὁ βασιλεὺς τῶν δυνάμεων.

*
«Νομοθέτην ἡ τεκοῦσα, 

ἀληθῶς, χαῖρε Δέσποινα, 

τὸν τάς ἀνομίας, 

πάντων δωρεὰν ἐξαλείφοντα· 

ἀκατανόητον βάθος, ὕψος ἄῤῥητον, 

ἀπειρόγαμε, δι’ ἧς ἡμεῖς ἐθεώθημεν».

Χαῖρε Δέσποινα, σύ πού ἐγέννησες ἀληθῶς 
τὸν Νομοθέτην Κύριον, 
που ἐξαλείφει χωρὶς ἀντάλλαγμα 
τίς ἀνομίες ὅλων τῶν ἀνθρώπων· 
ὑμνοῦμεν σέ, ἀπειρόγαμε, 
ποὺ εἶσαι βάθος ἀκατανόητο καὶ ὕψος ἀνέκφραστο 
καί πού ἔγινες ἡ αἰτία τῆς δικῆς μας θεώσεως.

*
«Σὲ τὴν πλέξασαν τῷ κόσμῳ, 

ἀχειρόπλοκον στέφανον, 

ἀνυμνολογοῦμεν χαῖρε σοὶ Παρθένε 

κραυγάζοντες, τὸ φυλακτήριον πάντων, 

καὶ χαράκωμα, καὶ κραταίωμα 

καὶ ἱερὸν καταφύγιον».

Ἀνυμνολογοῦμεν σὲ πού ἔπλεξες γιά τὸν κόσμο 
στεφάνι πού δέν τὸ ἔφτιαξαν χέρια ἀνθρώπινα. 
Σοῦ ἀπευθύνουμε τὸ χαῖρε, Παρθένε, 
ποὺ εἶσαι τὸ φυλακτήριο ὅλων, 
τὸ χαράκωμα καὶ τὸ κραταίωμα καὶ τὸ ἱερὸ 
καταφύγιο.

Ἐξηγήση τῆς Δ΄ Ὠδῆς τοῦ Κανόνος τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου

Ἀπό τό βιβλίο:

Ἑρμηνεία Ἀκαθίστου Ὕμνου, 

Συγχρόνη Θεολογία (20ος-21ος αἰ.)

Ο άθεος και η γριούλα

Στις δώδεκα τα μεσάνυχτα χτύπησαν την πόρτα. 
Ήταν μια γριούλα και ζητούσε να πάει να κοινωνήσει έναν άρρωστο. 

Ό Ιερέας ετοιμάστηκε και βγήκε αμέσως μαζί της. 

Πλησιάζουν σε ένα φτωχό σπιτάκι, τύπου παράγκας. Ή γριούλα ανοίγει την πόρτα και μπάζει τον Ιερέα σε ένα δωμάτιο. Και να, ξαφνικά ο παπάς ευρίσκεται εκεί μόνος με τον άρρωστο.

Ο άρρωστος του δείχνει με χειρονομίες την πόρτα και σκούζει.

- Φύγε από εδώ! Ποιος σε κάλεσε; Εγώ είμαι άθεος. Και άθεος θα πεθάνω.

Ο παπάς τα έχασε.

- Μα δεν ήλθα από μόνος μου! με κάλεσε ή γριά! Ποια γριά; Εγώ δεν ξέρω καμιά γριά!

Ο παπάς, καθώς στέκει απέναντί του, βλέπει επάνω από το κεφάλι του άρρωστου, μια φωτογραφία με την γυναίκα που τον κάλεσε.

Του λέει, ενώ του δείχνει το πορτραίτο. 

- Να αυτή!

- Ποια αυτή; Ξέρεις, τι λες, παπά; Αυτή είναι ή μάνα μου. Και έχει πεθάνει χρόνια τώρα! 

Για μια στιγμή πάγωσαν και οι δύο. Αισθάνθηκαν δέος.

Ό άρρωστος άρχισε να κλαίει. Και αφού έκλαψε, ζήτησε να εξομολογηθεί. Και μετά, κοινώνησε. Ή μητέρα του είχε φροντίσει από τον ουρανό, να του δείξει το δρόμο της σωτηρίας.

Πηγή: Γεροντικό
Φωτογραφία: π. Παύλος Παπαδόπουλος

Το Zωντανό Iστολόγιο

Ο Καιρός της Θείας Λειτουργίας

Οι ιερείς μας «παίρνουν καιρό»...

Όταν ο χρόνος γίνεται Καιρός
Ο «Καιρός» τί είναι; Είναι προετοιμασία. Η προετοιμασία των λειτουργών για την τέλεση των αγιαστικών ή μυστηριακών πράξεων της Εκκλησίας. Μπορούμε, συνεπώς, να τελέσομε κάποια από αυτές, χωρίς προετοιμασία; Ασφαλώς όχι. Ειδικά, η Ακολουθία του «Καιρού» είναι μια «κωδικοποιημένη» ευχετική προετοιμασία. Υπό την έννοια αυτή προσγειωνόμαστε στην απόλυτη πραγματικότητα της διακονίας μας, αξιολογώντας την κάθε στιγμή της ζωής μας Χριστοκεντρικά, αφού Κέντρον και εντελέχεια του γραμμικού χρόνου είναι ο Χριστός, που μεταβάλλει τον κοσμικό χρόνο σε λειτουργικό, δίνοντάς του και κατακόρυφη διάσταση. Δεν είμαστε εμείς που οδηγούμεθα στο μέλλον, αλλά ο Χριστός και η Βασιλεία Του που ήλθαν σ' εμάς και έτσι η αιωνιότητα εισήλθε στην Ιστορία, ο Χριστός είναι το τέλος, το «πλήρωμα του χρόνου» και η είσοδος του κόσμου και του ανθρώπου εισέρχεται στον καιρό και το πλήρωμα των εσχάτων. 1

Καιρός: Ὁ συνήθης χρόνος γιά τόν ἱερέα νά πάρει καιρό εἶναι ὅταν ψάλλονται τά Καθίσματα. Παίρνει καιρό ἐκτός τοῦ ἱεροῦ Βήματος, μέ τήν προϋπόθεση νά ὑπάρχουν ἐκείνη τήν ὥρα πιστοί. Ἡ εὐχή λέγεται πάντοτε σέ ἑνικό ἀριθμό, ἔστω καί ἄν θά λειτουργήσουν πλείονες τοῦ ἑνός ἱερεῖς, διότι ἕνας θά προσκομίσει τά τίμια δῶρα. Στόν καιρό ὀφείλει ἀπαραιτήτως νά εἶναι παρών ὁ Α΄ τῇ τάξει ἱερεύς. Ἄν κάποιος ἱερέας δέν εἶναι τή στιγμή τοῦ καιροῦ στό ναό, ἀλλά ἔρθει λίγο ἀργότερα, τότε δέν παίρνει καιρό, ἀλλά ἁπλῶς εὐλογία ἀπό τόν Α΄ τῇ τάξει ἱερέα γιά νά ντυθεῖ. 2

«Καιρός» λέγεται ἡ εἰδική προσευχή τήν ὁποίαν λέγει ὁ μέλλων νά λειτουργήσει ἱερεύς καί ὁ διάκονος. "Καιρός" ἐπίσης λέγεται ἡ ἐκζήτησις ὑπ᾿ αὐτῶν καί τῶν ἱεροψαλτῶν εὐχῆς καί εὐλογίας παρά τοῦ Ἀρχιερέως, ὅταν πρόκειται αὐτός νά παρίσταται κατά τήν ἱερουργίαν εἴτε λειτουργῶν εἴτε χοροστατῶν ἀπό τοῦ Θρόνου. 3

Ευσχημόνως και κατά τάξιν
… Ελάτε τώρα σας παρακαλώ να μπούμε σε έναν ναό εν ώρα λειτουργίας, όπου ιερουργεί ένας ιερεύς, όπως τον περιγράψαμε μέχρι τώρα, πιστός και ευλαβής.

Κατ' αρχήν τί σας κάνει εντύπωσι; Ότι ο ναός είναι σχεδόν γεμάτος, από πολύ νωρίς. Έτσι τους έχει συνηθίσει ο καλός τους ποιμένας. Όλοι παρακολουθούν με ευλάβεια και προσοχή. Μια θεία ησυχία απλώνεται παντού. Ο Ναός είναι καθαρός και περιποιημένος. Τίποτε δεν προδίδει αδιαφορία και αμέλεια. Όλα στη θέσι τους. Όλα μυρίζουν αρχοντιά.

Αλλά ας προχωρήσουμε προς το ιερό, για να δούμε τον λειτουργό από κοντά, ως απλοί αθέατοι θεαταί. Δείτε τον ιερέα: Σοβαρός, ιεροπρεπής και ευσχήμων. Τα βλέμματά του προσεκτικά δεν στρέφονται δεξιά και αριστερά χωρίς λόγο, ούτε προς το εκκλησίασμα, για να παρατηρή τον καθένα. Είναι προσηλωμένος στον εσταυρωμένο, στους αγίους και στην Πλατυτέρα των ουρανών. Δεν περιφέρεται συνεχώς μέσα στο ιερό με νευρικότητα.

Στέκεται την περισσότερη ώρα μπροστά στην αγία Τράπεζα. Δεν την εγκαταλείπει για «ψύλλου πήδημα». Οι κινήσεις του δεν είναι απότομες και βιαστικές άλλα αργές επίσημες, λειτουργικές.

Έτσι από την πρώτη κιόλας στιγμή, έχουμε την αίσθησι ότι αυτός ο άνθρωπος δεν κάνει μια κοινή εργασία, αλλά τελεσιουργεί μια μυσταγωγία! Ευτυχώς που επήγαμε νωρίς. Έτσι έχουμε την ευκαιρία να τον δούμε πώς παίρνει καιρό. Ήσυχα, ευλαβικά παίρνει καιρό, λέγοντας όλα τα λόγια της ακολουθίας. Χωρίς καιρό δεν θα λειτουργήση ποτέ του. Ας τον παρακολουθήσουμε περαιτέρω. Μπαίνει στο Άγιο Βήμα.

Παίρνει τα ιερά του άμφια, πάντοτε διπλωμένα και τοποθετημένα στο ντουλάπι, όχι απαραιτήτως πολυτελή και εξεζητημένα, αλλά πάντοτε καθαρά και ευπρεπή. Τα φορεί, προφέροντας τους ωραίους στίχους των ψαλμών, τους οποίους δυστυχώς πολλοί τους παραλείπουν. Έτσι, ντυμένος την ιερατική του στολή, αισθάνεται ότι δεν είναι ένας κοινός άνθρωπος, αλλά κάτι άλλο ασυνήθιστο και εξωκόσμιο, αφού κανείς από τους άλλους ανθρώπους δεν εμφανίζεται έτσι. Τελειώνοντας προσεκτικά την προσκομιδή, προχωρεί ήρεμος προς την θεία ιερουργία. Εμάς περισσότερο αυτό μας ενδιαφέρει:

Πώς λειτουργεί. Από αυτό κρίνεται. Για δείτε όμως πρώτα την Αγία του Τράπεζα. Αστράφτει από καθαρότητα και ωραιότητα. Αληθινός θρόνος του Παμβασιλέως Χριστού. Σου έρχεται να πης: "ο Κύριος εβασίλευσεν ευπρέπειαν ενεδύσατο". Ό,τι καλύτερο, πολυτιμώτερο και ακριβώτερο, το χρησιμοποιεί ο φιλόθεος ιερέας μας, για να ενδύση βασιλοπρεπώς τον Κύριόν Του. Το ίδιο παρατηρούμε και σε όλο το Άγιο Βήμα. Λάμπει από τη μια άκρη ως την άλλη. Υποβάλλεσαι όταν μπαίνεις μέσα. Κάποιος έλεγε: «το ιερό είναι η βιτρίνα του ιερέως». 4

Η τυπική διάταξη του Καιρού.
Ο Καιρός των Ιερέων μη όντος Επισκόπου.

Κατά κανόνα λαμβάνεται στον Σολέα (μπροστά από το ιερό Βήμα, χαμηλότερα κατά δύο ή τρία σκαλοπάτια, βρίσκεται ο σολέας, είναι ο χώρος εκείνος στον οποίο τελούνται τα μυστήρια και οι διάφορες τελετές), μετά την α΄ εκφώνηση των Καθισμάτων του Όρθρου. Εξερχόμενοι του ιερού Βήματος, μεταβαίνουν εκ της δεξιάς και αριστεράς θύρας, φέροντες ράσο, καμηλαύκι(9), μόνο του ή με επιρριπτάριο αναλόγως ο καθείς με τα διάσημα του οφικίου του. Προσέρχονται ενώπιον του επισκοπικού Θρόνου, και ποιούν προ αυτού μετάνοιαν και, εν συνεχεία, έρχονται προ της κλειστής Ωραίας Πύλης, και άρχονται της ακολουθίας του Καιρού, ποιούντες προσκυνήματα τρία, λέγοντες έκαστος καθ’ εαυτόν: «Ὁ Θεός ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ…». Κατόπιν λέγουν τα τρία κατανυκτικά τροπάρια «Ἐλέησον ἡμᾶς….και εις το «Καὶ νῦν…» ανοίγονται τα βημόθυρα και άρχεται η κατά σειρά προσκύνηση των εικόνων του τέμπλου, από όλους που λαμβάνουν Καιρόν. Έρχονται πάλι μπροστά στην Ωραία Πύλη και ο πρώτος τη τάξει λέει την ευχή: «Κύριε, ἐξαπόστειλον τὴν χεῖράν σου…καὶ ἐνίσχυσόν με…ἵνα παραστάς…». Σε μερικές φυλλάδες η ευχή αναφέρεται στον πληθυντικό «ἐνίσχυσον ἡμᾶς», δοκιμότερον όμως είναι να λέγεται στον ενικόν, αφού ένας πάντοτε είναι ο Θύτης, ο τελών την αναίμακτον ιερουργίαν, οι δε λοιποί είναι απλώς οι συλλειτουργοί και συμπαρεδρεύουν. Μετά την Απόλυση στρέφονται προς τον λαό και δι’ ελαφράς υποκλίσεως ζητούν συγχώρεση με τα χέρια σταυρωμένα επί του στήθους. (1)

Όταν πρόκειται να ιερουργήσει Επίσκοπος.

Οι ιερείς δεν λαμβάνουν Καιρόν ούτε ενδύονται τα άμφιά τους. Ένας μόνον ιερεύς, φέρων επιτραχήλιο εκτελεί τα εις τον Όρθρο διατεταγμένα. Όλοι οι άλλοι αναμένουν την άφιξη του Επισκόπου στην είσοδο του Ναού. Ερχομένου του Επισκόπου, φέροντος επανωκαλύμμαυκο και εγκόλπιο, λαμβάνει εκ της χειρός του πρώτου τῇ τάξῃ ιερέως την ποιμαντική ράβδον και, ενδυσάμενος εις τον Νάρθηκα τον αρχιερατικό μανδύα, εισέρχεται στον Ναό, προπορευομένων των ιερέων και διακόνων κατά τάξη. Σταθείς δε εις το μέσον του Ναού προ του θρόνου, ακροάται του Κοντακίου, του Οίκου και του Συναξαρίου της ημέρας και ψαλλομένου αργώς του «Εις πολλά έτη, δέσποτα» υπό των χορών, κατερχομένων εκ των στασιδίων τους, ο Επίσκοπος ευλογεί τον λαόν. Κατόπιν, προσκυνήσας τρις, ανέρχεται εις τον θρόνον του και ασπάζεται την εν αυτώ δεσποτικήν εικόνα. Τότε αμέσως κινούνται προς αυτόν οι Ιερείς και οι Διάκονοι για να λάβουν Καιρόν κατά ζεύγη εις ιερεύς και εις διάκονος κατά την τάξη των πρεσβείων τους. Ποιούν μετάνοια, ασπάζονται την δεξιά του Επισκόπου και κάνοντας σχήμα απέρχονται εις το Ιερόν. Ασπάζονται το ευαγγέλιον και την αγία Τράπεζαν, ποιούν σχήμα αναμεταξύ τους και ενδύονται τα άμφιά τους. Ο Επίσκοπος ψάλλει αντί του α΄ χορού τις Καταβασίες, την Θ΄ Ωδή και τα Εξαποστειλάρια. (1)

Η θεολογική ερμηνεία του Καιρού (1)

Είναι προφανές ότι όλη αυτή η ακολουθία του Καιρού και η τυπική διάταξή της δεν είναι τίποτα άλλο παρά το περίβλημα του καρπού. Το εξωτερικό προστατευτικό περίβλημα, που προφυλάσσει και διασφαλίζει το τιμαλφές περιεχόμενο του καρπού, που είναι η εν χρόνω βίωση της άχρονης Βασιλείας και η επικαιροποίηση και βίωση των εσχάτων στο τώρα της Ιστορίας.

Η εισόδευση με την ακολουθία του Καιρού στο αιώνιο ή η εισβολή του αιωνίου στο «νύν» της Ιστορίας είναι μια όντως πορεία προς τα έσχατα, με σταθερή την πίστη ότι ο χρόνος δεν χάνει τη γραμμικότητά του διότι έχει αρχή, αλλά και το «πλήρωμά του», το τέλος του.

«Ο χρόνος έλαβε αρχή από την Δημιουργία και έχει «τέλος» με τη σάρκωση του Χριστού, που δίνει σε κάθε χρονική στιγμή σωτηριολογική σημασία, - «ἰδού νῦν καιρός εὐπρόσδεκτος, ἰδού νῦν ἡμέρα σωτηρίας», αλλά συγχρόνως έχομε και την είσοδο στα έσχατα – , και ζούμε «… τον αρραβώνα της μελλούσης κληρονομίας, την απαρχή των αιωνίων αγαθών, την ζωοποιό δύναμη, την πηγή του αγιασμού…» και την χαρά ότι «ἤγγικεν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ».

…
Η Εκκλησία, καθώς πορεύεται μέσα στην Ιστορία, βρίσκεται στην πορεία της έβδομης ημέρας, από τη δημιουργία ως την έσχατη ανάσταση των πάντων, ενώ προσδοκούμε και προγευόμεθα την «ανέσπερον και αδιάδοχον» ογδόην ημέραν, κατά τον Μ. Βασίλειο, όπου βρίσκεται η τελική συμμετοχή και το φως της θείας Βασιλείας και η επ’ άπειρον ακόρεστη θέα και κίνηση των όντων στα άπειρα βάθη της θεότητος.

Στη λατρευτική ζωή της Εκκλησίας «ο χρόνος νοηματίζεται από τον Καιρό, και ο Καιρός δεν είναι παρά μία στάση, ένας σταθμός, για να μπορέσομε να εποπτεύσομε το παρελθόν και να ατενίσομε το μέλλον. Χωρίς τον Καιρό ο χρόνος ρέει ανοημάτιστος, καταποντίζεται στον θάνατο, τίποτε από όσα συμβαίνουν σ’ αυτόν δεν επιβιώνει. Μέσα σε όλη την κτίση μόνον ο άνθρωπος μετατρέπει τον χρόνο σε Καιρό. Είναι το προνόμιο και η ευθύνη της ελευθερίας που του δόθηκε από τον Δημιουργό, να εισάγει μέσα στον χρόνο, έστω και για λίγο (όπως συμβαίνει κατ’ εξοχήν στη Θ. Λειτουργία) την παρουσία και τη γεύση των εσχάτων, αυτών που δεν θα χαθούν μαζί με τόσα και τόσα άχρηστα που κουβαλάμε στη ζωή αυτή».
…
Πηγές:

1 ΕΙΣΟΔΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑ, (ἡ τυπικὴ καὶ θεολογικὴ ἑρμηνεία τοῦ Καιροῦ), Εισήγηση στο συνέδριο των ιεροψαλτών Ν. Ηρακλείου Κρήτης, Διημερίδα: η ψαλτική τέχνη στην ορθόδοξη λατρεία (24-25 Οκτωβρίου 2014) (http://theologoi-kritis.sch.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=866:2015-05-26-17-11-43&catid=65:2008-12-29-20-40-10&Itemid=54)

2 Β΄ Συνάντηση Σεμιναρίου Τελετουργικῆς γιά τούς Κληρικούς τῆς Ἱ. Μητρ. Νέας Σμύρνης, Ἡ θεία Λειτουργία ἀπό τελετουργικῆς πλευρᾶς

3 Ο ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ, Πρός Τούς Εὐλαβεστάτους Κληρικούς, Ἀριθμ. πρωτ. 835 / ΕΞ. /2000, Ἐν Ἀθήναις τῇ 17ῃ Μαρτίου 2000, ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΚΑΙ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ, ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ᾿ ἀριθμ. Γ'

4 Ο Ιερεύς και το Θυσιαστήριον, Αρχιμ. Αθηναγόρας Καραμαντζάνης, Εισήγηση στο ιερατικό συνέδριο της Ιεράς Μητροπόλεως Φλωρίνης, 25 Σεπτεμβρίου 2000, "ΘΕΟΔΡΟΜΙΑ", ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΔΙΔΑΧΗΣ, ΤΕΥΧΟΣ 8 . ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2000

Γ΄ Ὠδή Ἀκαθίστου Ὓμνου - Ὁ Εἱρμός και τα Τροπάρια Ὄρθρος φαεινός, χαῖρε ἡ μόνη, τὸν ἥλιον φέρουσα Χριστόν

Εἱρμὸς

«Τοὺς σούς ὑμνολόγους, Θεοτόκε, 

ὡς ζῶσα καὶ ἄφθονος πηγή, 

θίασον συγκροτήσαντας πνευματικὸν 

στερέωσον καὶ ἐν τῇ θείᾳ δόξῃ σου 

στεφάνων δόξης ἀξίωσον».

Αὐτῶν πού σὲ ὑμνολογοῦν, Θεοτόκε, 

σὰν πλούσια καὶ ζωντανὴ πηγὴ δωρεῶν, 

στερέωσε τὸν πνευματικὸ θίασο 

πού ἔχουν συγκροτήσει· καὶ στή θεία δόξα σου 

ἀξίωσέ τους νά λάβουν στεφάνια δόξας ἀμάραντης.

Τροπάρια

«Στάχυν ἡ βλαστήσασα τὸν θεῖον, 

ὡς χώρα ἀνήροτος σαφῶς, 

χαῖρε, ἔμψυχε τράπεζα, 

ἄρτον ζωῆς χωρήσασα· 

χαῖρε τοῦ ζῶντος ὕδατος, 

πηγὴ ἀκένωτος, Δέσποινα».

Χαῖρε σύ, ποὺ βλάστησες τὸ θεῖο στάχυ, 

χωρὶς νά δεχτεῖς καλλιέργεια ἀπὸ δύναμη ἀνθρώπου. 

Χαῖρε, Δέσποινα, σύ πού εἶσαι τραπέζι ἔμψυχο, 

ποὺ μπόρεσε νά χωρέση τὸν ἄρτο τῆς ζωῆς· 

σύ πού εἶσαι πηγὴ τοῦ ζῶντος ὕδατος, 

ποὺ εἶναι ἀστείρευτη καὶ ἀνεξάντλητη.

*
«Δάμαλις τὸν μόσχον ἡ τεκοῦσα, 

τὸν ἄμωμον, χαῖρε, τοῖς πιστοῖς· 

χαῖρε ἀμνὰς κυήσασα, 

Θεοῦ ἀμνὸν τὸν αἴροντα, 

κόσμου παντὸς τὰ πταίσματα· 

χαῖρε θερμὸν ἱλαστήριον».

Χαῖρε, ἡ δάμαλις πού γέννησες τὸν μόσχον 

τὸν καθαρὸν καὶ ἀψεγάδιαστον·

χαῖρε, ἡ ἀμνάδα πού ἐκύησες 

τὸν ἀμνὸν τοῦ Θεοῦ, ποὺ σήκωσε ἀπάνω του

τὰ πταίσματα ὅλου τοῦ κόσμου· 

χαῖρε σύ, ποὺ ἀναδείχτηκες φλογισμένο 

ἀπὸ τή χάρη ἱλαστήριο τῶν ἀνθρώπων.

*
«Ὄρθρος φαεινός, χαῖρε ἡ μόνη, 

τὸν ἥλιον φέρουσα Χριστόν, 

φωτὸς κατοικητήριον· 

χαῖρε τὸ σκότος λύσασα, 

καὶ τοὺς ζοφώδεις δαίμονες, 

ὁλοτελῶς ἐκμειώσασα».

Χαῖρε φαεινὴ αὐγή, 

ἡ ὁποία μόνη ἔφερες τὸν ἥλιο 

καὶ ἀναδείχτηκες κατοικητήριο τοῦ φωτός. 

Χαῖρε σύ πού ἀποδίωξες τὰ πνευματικὰ σκοτάδια 

καὶ ἐκμηδένισες ὁλοτελῶς 

τοὺς ζοφεροὺς δαίμονες.

*«Χαῖρε πύλη ἥν ὁ Λόγος, διώδευσε μόνος
ἡ μοχλούς, καὶ πύλας Ἅδου, Δέσποινα,
τῷ τόκῳ σου συντρίψασα·
χαῖρε ἡ θεία εἴσοδος
τῶν σωζομένων πανύμνητε».

Χαῖρε, σύ πού εἶσαι ἡ πύλη
ἀπὸ τὴν ὁποίαν πέρασε μοναχὰ ὁ Λόγος·
σύ Δέσποινα, που με τον Τόκο σου
συνέτριψες τοὺς μοχλοὺς καὶ τὶς βαρεῖες πύλες τοῦ Ἅδη.
Χαῖρε, σύ πανύμνητε πού εἶσαι ἡ εἴσοδος
ἀπὸ τὴν ὁποία θὰ περάσουν οἱ σωζόμενοι.

Ἀπὸ τὸ βιβλίο: “Χαῖρε Νύμφη Ἀνύμφευτε”,
ἐκδ. Ἀποστολικὴ Διακονία

imaik

Διάγραμμα Θείας Λειτουργίας

Η Θεία Λειτουργία

***

Α. Προσκομιδή ή Πρόθεση

Προπαρασκευή των Τιμίων Δώρων

• Η είσοδος του Λειτουργού και η ένδυση των αμφίων του με τελετουργικό τρόπο
• Λειτουργική προετοιμασία. Ο Λειτουργός με το διάκονο ετοιμάζουν τον Άρτο και τον Οίνο της Θείας Ευχαριστίας - Μνημόνευση ονομάτων
• Καιρός — Προκαταρκτικός διάλογος μεταξύ Λειτουργού και διακόνου

Β. Η Λειτουργία των Κατηχουμένων

• Η έναρξη. Δοξολογία της Αγίας Τριάδος «Ευλογημένη η Βασιλεία... »
• Μικρά Συναπτή «Έτι και έτι εν ειρήνη ...»
• Τριπλό Αίτημα Ειρήνης (Τα ΕΙΡΗΝΙΚΑ) «Εν ειρήνη του Κυρίου ...»
• Μεγάλη Συναπτή (Προσευχή) του ιερέως με απαντήσεις του χορού «Κύριε Ελέησον»
• Οι τρεις στάσεις των αντιφώνων
• Ευχή Αντιφώνου α’ - Εφύμνιο (α’ στάση, Ψαλμός 102) «Ταις πρεσβείαις της Θεοτόκου ...»
• Ευχή Αντιφώνου β’ - β’ στάση - Ψαλμός 145,
  «Ὁ μονογενὴς Υἱὸς καὶ Λόγος τοῦ Θεοῦ ...»
• Ευχή Αντιφώνου γ’ - γ’ στάση - Μακαρισμοί (Κατά Ματθαίο, 5,1-12)
• Η ΜΙΚΡΑ ΕΙΣΟΔΟΣ (Η είσοδος με το Ευαγγέλιο)
• «Δεύτε προσκυνήσωμεν ...».
• Τα απολυτίκια και το κοντάκιο
• Ό Τρισάγιος ύμνος: «Άγιος ο Θεός ...».
• Το προκείμενο και το αποστολικό ανάγνωσμα,
• Τα Αλληλουάρια
• Το ευαγγελικό ανάγνωσμα
• ΕΚΤΕΝΗΣ ΔΕΗΣΙΣ
• ΔΕΗΣΙΣ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΚΑΤΗΧΟΥΜΕΝΩΝ

Γ. Η Λειτουργία των Πιστών

Γ1. Προπαρασκευή της Αγίας Αναφοράς

• Ευχές υπέρ των πιστών.
• Χερουβικός Ύμνος: Εὐχὴ Χερουβικοῦ ὕμνου
• «Οι τα Χερουβίμ μυστικώς ...» (με τη Μεγάλη Είσοδο, προς το τέλος της, για τη μεταφορά των τιμίων δώρων από την πρόθεση στην Αγία Τράπεζα).
• Η Μεγάλη Είσοδος (συμβολίζει την πορεία του Χριστού προς την Ιερουσαλήμ, όπου έπρεπε να θυσιαστεί.).
• Τα Πληρωτικά: «Πληρώσωμεν την δέησιν ...».
• Οι αιτήσεις (Υπέρ υγείας, βοηθείας, ειρήνης, ειρηνικού τέλους της ζωής, κατά των πολέμων, των ασθενειών, λιμών)
• Ο ασπασμός της αγάπης: «Αγαπήσωμεν αλλήλους ...»
• Το Σύμβολο της Πίστεως «Πιστεύω ...».

Γ2. Η Αγία Αναφορά.

• «Στώμεν καλώς ...», «Άνω σχώμεν ...».
• Η ευχή: «Άξιον και δίκαιον σε υμνείν ...».
• Ο Επινίκιος ύμνος: «Άγιος, Άγιος, Άγιος Κύριος Σαβαώθ. .·.».
• Η δευτέρα ευχή της Αναφοράς: «Μετά τούτων και ημείς ...».
• Η επίκληση («Λάβετε φάγετε ...», «Πίετε εξ αυτού πάντες ...». )
• Το μεγαλυνάριο της Υπεραγίας Θεοτόκου («Άξιόν εστί…»)
• «Τα Σα εκ των Σων ...» (Προσφορά των πιστών στην Αγία Τριάδα της υπάρξεως, της διάνοιας και των αγαθών)
• «Σε υμνούμεν ...».
• Η επίκληση του Αγίου Πνεύματος και ο Καθαγιασμός.
• «Εξαιρέτως της Παναγίας ...».
• «Άξιον εστίν ως αληθώς ...»
• Μνημονεύσεις.
• Κυριακή προσευχή: «Πάτερ ημών ...».

Γ3. Η Θεία Κοινωνία των Πιστών

• Οι ευχές της Κεφαλοκλισίας και της Υψώσεως «των Αγίων».
• «Τα Άγια τοις αγίοις».
• Το Κοινωνικό («Αινείτε τον Κύριον», στίχος του ψαλμού 148)
• Δίπτυχα (Ευχές υπέρ υγείας και αναπαύσεως των πιστών και των κεκοιμημένων αντίστοιχα)
• Πρόσκληση προς τέλεσην της Θείας Ευχαριστίας («Μετά φόβου Θεού πίστεως και αγάπης ...».
• Θεία Ευχαριστία
• Απόλυση Θείας Ευχαριστίας (Σώσον ο Θεός...)
«Εἴδομεν τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν...»
• Οπισθάμβωνος Ευχή
• Οι ύμνοι της απολύσεως. («Είδομεν το φως το άληθινόν ...».
• Ευχή ευχαριστίας επί τη Μεταλήψει».
• «Ο ευλογών τους ευλογούντας σε, Κύριε ...».
• «Είη το όνομα Κυρίου ευλογημένον ...».
• Απόλυσις των πιστών: Ευλογία Κυρίου ...».
• Οι ύμνοι της απολύσεως.
• «Είδομεν το φως»
• «Δι' ευχών των αγίων Πατέρων ημών ...».

Διανομή του Αντίδωρου

«Εἴη τὸ ὄνομα Κυρίου εὐλογημένον ἀπὸ τοῦ νῦν, καὶ ἕως τοῦ αἰῶνος»

Ο Ιώβ ήταν βιβλικό πρόσωπο της Παλαιάς Διαθήκης που φέρεται να έζησε περίπου στους χρόνους των Πατριαρχών, στην Αυσίτιδα χώρα, μεταξύ Ιδουμαίας και Αραβίας. Είχε αραμαϊκή καταγωγή, όπως όλοι οι κάτοικοι της Αυσίτιδας.

Gerard Seghers, The Patient Job - National Gallery, Prague, Czech Republic

Σύμφωνα με το ομώνυμο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης, ο Ιώβ ήταν πολύ πλούσιος αλλά και ευσεβής, ενάρετος και δίκαιος. Η οικία του ήταν ανοικτή σε κάθε ξένο. Επιδείκνυε στοργή προς κάθε στερούμενο, πάσχοντα και αδικούμενο, παρέχοντας στοργή και συμπαράσταση.

Ήταν «οφθαλμός τυφλών, πους δε χωλών», στήριγμα πτωχών και υπερασπιστής αδυνάτων, δίκαιος και γενναιόδωρος απέναντι στους πολυπληθείς υπηρέτες του και τους δούλους του (κθ΄ 12-17). Στοργικός οικογενειάρχης, είχε αναθρέψει δέκα παιδιά, επτά γιους και τρεις κόρες, που όταν επέστρεφαν από διασκέδαση, ανταλλάσσοντας μεταξύ τους επισκέψεις, ο Ιώβ προσέφερε θυσίες στον Θεό για να τα προφυλάξει από τυχόν αμαρτίες που μπορεί στο μεταξύ να είχαν διαπράξει.

Απολάμβανε ιδιαίτερο σεβασμό από τους συμπολίτες του που όταν τον άκουγαν τον μακάριζαν για τη σοφία του γενόμενοι «περιχαρείς». Είχε μέγα πλήθος από ζώα, 7.000 πρόβατα, 3.000 καμήλες, 500 ζεύγη βοδιών, μια αγέλη θηλυκών όνων και ένα πλήθος βοσκών και επιστατών. «Βούτυρο έτρεχε όπου αυτός περνούσε και στο γάλα λούζονταν τα βοσκοτόπια του». Φέρεται να ήταν γενικά από τους πλουσιότερους και τους πλέον διακεκριμένους ανθρώπους των ανατολικών χωρών ζώντας ως άρχοντας μεταξύ των ανθρώπων της εποχής και ως βασιλεύς «εν μέσω στρατεύματος» των υπηρετών και δούλων του (κθ΄ 6-25).

Κάποια μέρα λοιπόν που τα παιδιά διασκέδαζαν στο σπίτι του μεγαλύτερου αδελφού τους φθάνει ένας αγγελιαφόρος στον Ιώβ και του αναφέρει ότι κάποιοι ληστές αφού έσφαξαν τους δούλους βοσκούς του άρπαξαν τα ζεύγη των βοδιών και τους θηλυκούς όνους και μόνο αυτός σώθηκε της καταστροφής.

Πριν τελειώσει όμως το λόγο του φθάνει άλλος αγγελιαφόρος που ανήγγειλε στον Ιώβ ότι φωτιά έπεσε από τον ουρανό και κατέκαψε όλα τα πρόβατα και τους βοσκούς αυτών και μόνο αυτός σώθηκε. Πριν και αυτός ολοκληρώσει, φθάνει τρίτος που ανήγγειλε ότι έφιπποι ληστές κατά ομάδες περικύκλωσαν τα κοπάδια των καμήλων, τις οποίες και άρπαξαν φονεύοντας όλους τους δούλους και βοσκούς που τις φύλαγαν.
Στο σημείο αυτό φθάνει τέταρτος που ανήγγειλε το τραγικότερο. Σφοδρός άνεμος άρπαξε τη στέγη του σπιτιού που διασκέδαζαν τα παιδιά του Ιώβ με συνέπεια να ταφούν όλα κάτω από τα ερείπια. (α΄ 13-19)

Τότε ο Ιώβ σηκώθηκε και σκίζοντας τα ιμάτιά του και κουρεύοντας τα μαλλιά του έπεσε στο έδαφος κραυγάζοντας «γυμνός εξήλθα από την κοιλιά της μάνας μου και γυμνός θα απέλθω από τον κόσμο αυτό. Ο Κύριος έδωσε τα δώρα του και ο Ίδιος τα αφαίρεσε». Ο Ιώβ δεν εξανέστη κατά του Κυρίου (α΄ 20) παρόλο που αυτές οι συμφορές ήταν μόνο η αρχή.

Σαν να μη έφθαναν αυτά, ο Ιώβ προσβλήθηκε στη συνέχεια από φοβερή μολυσματική ασθένεια, (κάτι σαν λέπρα) και γέμισε από πληγές, ζώντας πλέον έξω από τα τείχη της πόλης του.
Παρόλα αυτά ποτέ δεν έπαψε να δοξάζει τον Θεό ούτε πριν, ούτε μετά. Ποτέ δεν παραπονέθηκε στον Θεό και υπέμεινε, ακόμη και όταν τρεις φίλοι του, που είχαν έρθει κοντά του για να τον παρηγορήσουν, του έλεγαν ότι αδίκως πάσχει και είναι αθώος.

Job by SIR WILLIAM ORPEN RA RHA (1878-1931)

Μια μέρα που καθόταν πάνω στην κοπριά και έξυνε τις πληγές του με ένα κεραμίδι, ο πρώην ευκατάστατος Ιώβ, με μια ζωή καθόλα συνετή, ήρεμη, οικογενειακή, που τώρα κάθεται πάνω στην κοπριά έχοντας χάσει τα πάντα, βασανιζόμενος από απίστευτη φαγούρα που του δημιουργούν οι πληγές τις αρρώστιας και χρησιμοποιεί ένα κεραμίδι για να απαλύνει κάπως τον πόνο του, πλησιάζει η άλλη τραγική φιγούρα της οικογένειας, η μάνα, που δεν μπορούσε να αντέξει το χαμό των παιδιών της, αλλά τουλάχιστον είχε την υγεία της, γυρίζει και του λέει:
— Ζωή είναι αυτή που περνάς;
— Τι περιμένεις;
— Βλαστήμα τον Θεό και αυτοκτόνησε…

Και ο Ιώβ της λέει:
— Όλα τα καλά που μας έστελνε ο Θεός, τα δεχόμασταν με ευχαρίστηση και τα κακά δεν μπορούμε να υπομείνουμε;
Για την υπομονή του αυτή, ο Θεός του τα ξαναγύρισε όλα και με το παραπάνω.
Ο Ιώβ επισφράγισε την ζωή του με μια φράση που ακούγεται μέχρι σήμερα, αλλά και θα ακούγεται μέχρι να υπάρχει Εκκλησία και Θεία Λειτουργία:

«Εἴη τὸ ὄνομα Κυρίου εὐλογημένον ἀπὸ τοῦ νῦν, καὶ ἕως τοῦ αἰῶνος.».
Ας είναι ευλογημένο το όνομα του Κυρίου από τώρα και πάντοτε.

Αμήν

Α΄ Ὠδή Ἀκαθίστου Ὓμνου — Ὁ Εἱρμός και τα Τροπάρια. Ἀνοίξω τὸ στόμα μου καὶ πληρωθήσεται πνεύματος

Ῥόδον τὸ ἀμάραντον
χαῖρε ἡ μόνη βλαστήσασα ...

ᾨδὴ α' Ἦχος δ'

Εἱρμός

Ἀνοίξω τὸ στόμα μου καὶ πληρωθήσεται πνεύματος

καὶ λόγον ἐρεύξομαι, τῇ βασιλίδι Μητρί,

καὶ ὀφθήσομαι φαιδρῶς πανηγυρίζων

καὶ ᾄσω γηθόμενος ταύτης τὰ θαύματα.

Τροπάρια

Ὑπεραγία Θεοτόκε, σῶσον ἡμᾶς.

Χριστοῦ βίβλον ἔμψυχον,

ἐσφραγισμένην σε Πνεύματι·

Ὁ μέγας Ἀρχάγγελος Ἁγνὴ θεώμενος,

ἐπεφώνει σοι· Χαῖρε χαρᾶς δοχεῖον,

δι' ἧς τῆς Προμήτορος ἀρὰ λυθήσεται.

Ὑπεραγία Θεοτόκε, σῶσον ἡμᾶς.

Ἀδὰμ ἐπανόρθωσις, χαῖρε Παρθένε Θεόνυμφε,

τοῦ ᾍδου ἡ νέκρωσις, χαῖρε πανάμωμε,

τὸ παλάτιον, τοῦ πάντων Βασιλέως.

χαῖρε θρόνε πύρινε, τοῦ Παντοκράτορος,

Δόξα Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ Ἁγίῳ Πνεύματι.

Ῥόδον τὸ ἀμάραντον

χαῖρε ἡ μόνη βλαστήσασα,

τὸ μῆλον τὸ εὔοσμον χαῖρε ἡ τέξασα,

τὸ ὀσφράδιον τοῦ πάντων Βασιλέως,

χαῖρε ἀπειρόγαμε, κόσμου διάσωσμα.

Καί νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ἀμήν.

Ἁγνείας θησαύρισμα, χαῖρε δι' ἧς ἐκ τοῦ πτώματος

ἡμῶν ἐξανέστημεν,

χαῖρε ἡδύπνοον κρίνον Δέσποινα,

πιστοὺς εὐωδιάζον,

θυμίαμα εὔοσμον, μύρον πολύτιμον.