Απορία από τη μελέτη της Γένεσης της Παλαιάς Διαθήκης «και είπεν ο Θεός· ποιήσωμεν άνθρωπον κατ’ εικόνα ημετέραν και καθ’ ομοίωσιν.....» (α’ κεφ. στίχοι 26-27).
Έχει σχέση με τη χριστολογία και τη σωτηριολογία της πίστεώς μας. Ως
προς την κατασκευή μας και ως προς την προοπτική μας. Η Γένεση είναι η αρχή της
Αγίας Γραφής, η αρχή της Π.Δ., η αρχή του πρώτου βιβλίου της Π.Δ. Η δημιουργία
ξεκινά από το φως (1η ημέρα δημιουργίας). Όλα δημιουργούνται με ένα λόγο του Θεού·
«γενηθήτω...». Με μία εντολή Του δημιουργούνται όλα τα υπόλοιπα εκτός του
ανθρώπου.
«χουν λαβών από της γης». Ανθρωπιστικές εκφράσεις του
Θεού με άμεση επέμβαση και ειδική δημιουργική ενέργεια.
«βασιλεύς βασιλευόμενος άνωθεν»(άγιος Γρηγόριος Θεολόγος)
και οι άνθρωποι ως «αντιβασιλείς».
«είπεν ο Θεός· ποιήσωμεν άνθρωπον κατ’ εικόνα ημετέραν και
καθ’ ομοίωσιν... (το ποιήσωμεν είναι υποδήλωση της Αγίας Τριάδας).
Τι σημαίνουν αυτά; (κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν...)
«αρχέτωσαν» (βασικό στοιχείο του κατ’ εικόνα). Ο Θεός
κυβερνά και επιστατεί τον κόσμο στην ύπαρξη.
Τα άλογα ζώα παρέμειναν στις φωλιές. Ο άνθρωπος από τις
τρώγλες και τις καλύβες δημιούργησε τους ουρανοξύστες.
Ο άνθρωπος έχει το νοερόν (το λογικόν), το αυτεξούσιον
(μας έκανε ο Θεός ελεύθερους). Να επιτυγχάνουμε το αγαθό με τη θέλησή μας. Ο
άνθρωπος έχει τη λογική και την ελευθερία ενώ τα ζώα έχουν τυφλό ένστικτο. Ο
άνθρωπος έχει και το δημιουργικόν (να φτιάχνει επιστήμες, πολιτισμούς...)
Το «κατ’ εικόνα Θεού» είναι το δεδομένο (κτίση,
δημιουργία μας).
Το καθ’ ομοίωσιν είναι το ζητούμενο (είναι ο στόχος, ο σκοπός, ο προορισμός να μοιάσουμε στο Θεό). Το επιτυγχάνουμε με την προαίρεσή μας. Δίνεται «δυνάμει». Δύναται να το επιτύχει «ενεργεία». Να γίνει ένας μικρός Θεός, «Θεός κατά χάριν». Ο άνθρωπος είναι στολίδι της δημιουργίας. Του δίνει τη δυνατότητα μέσα του να γίνει καταπληκτικότερος. Τον βάζει σε μία δυναμική. Ο άγ. Ιωάννης Δαμασκηνός λέει: (ότι ο Θεός) μας έκανε ομοιωτικούς Θεούς». Ο Θεός μας έκανε «επ’ αφθαρσία» (και όχι άφθαρτους).
Το καθ’ ομοίωσιν είναι το ζητούμενο (είναι ο στόχος, ο σκοπός, ο προορισμός να μοιάσουμε στο Θεό). Το επιτυγχάνουμε με την προαίρεσή μας. Δίνεται «δυνάμει». Δύναται να το επιτύχει «ενεργεία». Να γίνει ένας μικρός Θεός, «Θεός κατά χάριν». Ο άνθρωπος είναι στολίδι της δημιουργίας. Του δίνει τη δυνατότητα μέσα του να γίνει καταπληκτικότερος. Τον βάζει σε μία δυναμική. Ο άγ. Ιωάννης Δαμασκηνός λέει: (ότι ο Θεός) μας έκανε ομοιωτικούς Θεούς». Ο Θεός μας έκανε «επ’ αφθαρσία» (και όχι άφθαρτους).
Γεννάται ένα ερώτημα: «Με την πτώση τι συμβαίνει το κατ’ εικόνα
και καθ’ ομοίωσιν»;
το κατ’ εικόνα δεν το χάνουμε (και ο κακοποιός και ο
ανήθικος έχουν κάποιο τραύμα). Το «δυνάμει» καθ’ ομοίωσιν είναι αμαυρωμένο και
εξασθενημένο και υφίσταται μία βλάβη.
Ο πρωτόπλαστος Αδάμ είχε ροπή προς το αγαθόν.
Είχε δυνατότητα να κάνει το κακό και ... το έκανε!!! Μετά την πτώση η θέληση του ανθρώπου παλεύει (να κάνει το καλό, οι τύψεις άμα πέσει σε κακό, ο νους εύκολα ζηλεύει, θυμώνει, κατακρίνει...)
Είχε δυνατότητα να κάνει το κακό και ... το έκανε!!! Μετά την πτώση η θέληση του ανθρώπου παλεύει (να κάνει το καλό, οι τύψεις άμα πέσει σε κακό, ο νους εύκολα ζηλεύει, θυμώνει, κατακρίνει...)
ένα 2ο ερώτημα:
«ο άνθρωπος ομοιωτικός Θεού;» Ο Θεός είναι πανταχού παρών, πάνσοφος παντοδύναμος... Φυσικά ο άνθρωπος τίποτε από αυτά. Να μοιάσουμε κατά το δυνατόν στην πεπερασμένη φύση μας κατά το μέτρο της ενανθρώπησης, όσο το δυνατόν ως άνθρωποι. Ο Χριστός ενανθρωπήσας παίρνει τη φύση που είχε ο Αδάμ προ της πτώσεώς του. Ο Αδάμ πλάστηκε από το Θεό. Εμείς γεννηθήκαμε από τους γονείς μας. Ο νέος Αδάμ, ο Χριστός, σαρκώθηκε από το Άγιο Πνεύμα και από την Παρθένο Μαρία. Ο Χριστός έχει τα αδιάβλητα πάθη (πείνα, δίψα, κόπο, αγωνία, θάνατο). Εκεί είναι η συγκατάβασή Του. Να τα άρει.
Λέει ο άγ. Αθανάσιος «γιατί ενανθρώπησε ο Υιός του Θεού;... για να αναπλάσει τον τραυματισθέντα άνθρωπο».
«ο άνθρωπος ομοιωτικός Θεού;» Ο Θεός είναι πανταχού παρών, πάνσοφος παντοδύναμος... Φυσικά ο άνθρωπος τίποτε από αυτά. Να μοιάσουμε κατά το δυνατόν στην πεπερασμένη φύση μας κατά το μέτρο της ενανθρώπησης, όσο το δυνατόν ως άνθρωποι. Ο Χριστός ενανθρωπήσας παίρνει τη φύση που είχε ο Αδάμ προ της πτώσεώς του. Ο Αδάμ πλάστηκε από το Θεό. Εμείς γεννηθήκαμε από τους γονείς μας. Ο νέος Αδάμ, ο Χριστός, σαρκώθηκε από το Άγιο Πνεύμα και από την Παρθένο Μαρία. Ο Χριστός έχει τα αδιάβλητα πάθη (πείνα, δίψα, κόπο, αγωνία, θάνατο). Εκεί είναι η συγκατάβασή Του. Να τα άρει.
Λέει ο άγ. Αθανάσιος «γιατί ενανθρώπησε ο Υιός του Θεού;... για να αναπλάσει τον τραυματισθέντα άνθρωπο».
Η θέωση του ανθρώπου είναι η κάθαρση της ψυχής.
«θεοί κατά χάριν» (ο καθαρός νους ξέρει να αγαπάει, να
συμπονεί, να ταπεινοφρονεί...). Άγιος άνθρωπος= ο θεωμένος άνθρωπος.
Στο μέλλον ο άνθρωπος μπορεί να γίνει «αθάνατος». Θα αντανακλά
το φως του Θεού πάνω μας. Οι άνθρωποι είναι θετοί υιοί του Θεού.
27/11/2013, 6ος κύκλος μελέτης Αγίας Γραφής, π. Αστέριος
